Το βλέμμα του αγγέλου ή η πάλη (του Ιακώβ) με τον εαυτό

Υπάρχει ένας πίνακας του Rembrandt, φτιαγμένος περίπου το 1660, ο οποίος φυλάσσεται σήμερα στη Gemäldegalerie του Βερολίνου κι έχει ως τίτλο: Jakob ringt mit dem Engel. Στα ελληνικά μπορεί να αποδοθεί ως «Ο Ιακώβ παλεύει με τον άγγελο».

Η σημείωση αυτή διαβάζει ξανά την σχετική αφήγηση στο 32ο κεφάλαιο της Γένεσης και προσπαθεί να αναδείξει μία πάλη που δεν είναι πια πάλη του Ιακώβ, αλλά ενδεχομένως του κάθε ανθρώπου με τον εαυτό του.

Η ιστορία ξεκινά, όταν ο αδελφός του Ιακώβ, Ησαύ, γύρισε μια μέρα εξαντλημένος από το κυνήγι και ζήτησε να φάει. Ο Ιακώβ εκμεταλλεύτηκε την πείνα του και του πρότεινε να του δώσει φαγητό με αντάλλαγμα τα πρωτοτόκια — δηλαδή τα δικαιώματα του πρωτότοκου γιου. Ο Ησαύ δέχτηκε. Αργότερα, όταν ο γέρος και τυφλός Ισαάκ ετοιμαζόταν να ευλογήσει τον πρωτότοκο, η Ρεβέκκα βοήθησε τον Ιακώβ να μεταμφιεστεί (φόρεσε τρίχες στα χέρια και τα ρούχα του αδελφού του) και να πάρει την ευλογία με δόλο. Όταν ο Ησαύ το ανακάλυψε, εξοργίστηκε και σχεδίασε να τον σκοτώσει. Ο Ιακώβ έφυγε μακριά, στον θείο του Λάβαν στη Μεσοποταμία. Εκεί έμεινε, εργάστηκε, παντρεύτηκε, απέκτησε παιδιά και μεγάλο πλούτο.

Ύστερα από είκοσι χρόνια αποφάσισε να επιστρέψει στην πατρίδα του. Καθώς πλησιάζε με στρατό, πληροφορήθηκε ότι και ο Ησαύ ερχόταν με στρατό, προκειμένου να τον αντιμετωπίσει. Τότε ο Ιακώβ αφήνει το στρατόπεδό του και μένει μόνος τη νύχτα δίπλα σε έναν χείμαρρο. Εκεί παλεύει όλη τη νύχτα με έναν μυστηριώδη αντίπαλο (Γεν. 32: 24-32).

Πρόκειται για μια εσωτερική πάλη με τον εαυτό του. Παλεύει με τη φαντασίωση της κυριαρχίας — με την ανάγκη να αρπάζει, να εξαπατά, να προηγείται, να ελέγχει. Ο Ιακώβ έχει ζήσει ολόκληρη τη ζωή του ως «αυτός που αρπάζει», αυτός που κερδίζει με δόλο. Τώρα παλεύει με αυτόν ακριβώς τον εαυτό του: τον απατεώνα, τον άνθρωπο που θέλει να κυριαρχεί. Η πάλη διαρκεί όλη τη νύχτα. Όταν τελειώνει την αυγή, το όνομά του γίνεται «Ισραήλ», δηλαδή «αυτός που παλεύει». Όμως δεν σημαίνει πια «αυτός που παλεύει για να κυριαρχήσει», αλλά αυτός που παλεύει για να συμφιλιωθεί με την αδυναμία, της οποίας σύμβολο γίνεται το γεγονός ότι από εκείνη τη στιγμή και μετά θα κουτσαίνει. Συμφιλιωμένος πια με την αδυναμία του, το πρωί, μπορεί επιτέλους να δει το γαλήνιο βλέμμα του αγγέλου. Το βλέμμα υπήρχε πάντα· αλλά μόνο αφού νίκησε τον άλλο του εαυτό μπόρεσε να το δει.

Αυτή ακριβώς τη στιγμή δείχνει η αγκαλιά στον πίνακα του Rembrandt: τη στιγμή της συμφιλίωσης. Ο άγγελος (νεανικός, με απαλά χαρακτηριστικά, ανοιχτόχρωμο ένδυμα και μεγάλα φτερά) κρατά τον Ιακώβ με το ένα χέρι στον αυχένα και το άλλο στη μέση, κοιτάζοντάς τον με ήρεμη έκφραση.

Την επόμενη μέρα ο Ιακώβ συναντά επιτέλους τον Ησαύ. Αφήνει το στρατόπεδό του, προχωρά μπροστά και υποκλίνεται επτά φορές, καθώς πλησιάζει. Η χειρονομία αυτή του Ιακώβ δεν είναι χειρονομία απλής ευγένειας. Στην αρχαία Εγγύς Ανατολή ήταν ένα επίσημο τελετουργικό: ένας αξιωματούχος υποκλινόταν επτά φορές μπροστά σ’ εκείνον που αναγνώριζε ως ανώτερο. Ο Ιακώβ δείχνει έτσι στον Ησαύ ότι τον αναγνωρίζει ως ανώτερο, ότι παραιτείται από κάθε αξίωση υπεροχής και ότι ζητά συμφιλίωση. Και τότε ο Ησαύ, αντί να τον εκδικηθεί, τον αγκαλιάζει. Η πάλη με τη φαντασίωση της κυριαρχίας έφερε τελικά την μεταξύ τους συμφιλίωση.

Υποβολή απάντησης

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *