Ο Απόστολος Παύλος γράφει στην Α΄ Κορινθίους ότι «ὁ καιρὸς συνεσταλμένος ἐστίν». Πολλοί το μεταφράζουν «ο χρόνος που απομένει είναι λίγος». Δεν νομίζω ότι αποδίδει το νόημα. Αν ο χρόνος απλώς λιγοστεύει, ο άνθρωπος περιμένει το τέλος. Το διαβάζω μαζί με το «ἰδοὺ νῦν καιρὸς εὐπρόσδεκτος» της Β΄ Κορινθίους, και τότε φαίνεται ότι ο καιρός δεν είναι ποσότητα αλλά ποιότητα: ήρθε η ώρα της απόφασης, και ο άνθρωπος καλείται να ζήσει το παρόν αλλιώς. Ο Παύλος δεν λέει να φύγει κανείς από τον κόσμο. Λέει να μείνει μέσα σε αυτόν, αλλά «ως μη». Κρατά ανοιχτό ένα κενό: να είναι και να μην είναι σε αυτόν. Σαν μια επουράνια ρωγμή που ανοίγει το γήινο και αφήνει να περάσει σε αυτό το φως.
Το ίδιο «είναι και δεν είναι» το βρίσκουμε στον Γρηγόριο Νύσσης, με το όνομα της νηφάλιας μέθης, στις Ομιλίες στο Άσμα Ασμάτων. Η πηγή είναι ο Παύλος (Προς Εφεσίους 5:18): «μη μεθάτε με κρασί… να γεμίζετε με Πνεύμα». Η νηφάλια μέθη είναι το «ως μη».
Όπως μια παρέα που μαζεύεται κάθε Παρασκευή μεσημέρι σε ένα ουζερί. Σχεδόν ούτε καν το κανονίζουν. Πάνε και ξέρουν ότι θα βρεθούν. Χωρίς να ξέρουν πόσοι, άλλοτε περισσότεροι, άλλοτε λιγότεροι. Χωρίς πρόσκληση, χωρίς λίστα, χωρίς ιεραρχία. Κι όταν έρχεται κάποιος στο τραπέζι, έξω από το πνεύμα, περιμένοντας τι θα πει κάποιος για να συμπληρώσει ή να διορθώσει, δεν ανοίγουν μέτωπο. Δεν τον νικούν. Καθιστούν απλώς ανενεργή την παρουσία του: έρχεται να κερδίσει ένα επιχείρημα, και δεν βρίσκει αντίπαλο. Μια ποιητική του «ως μη».
Ο Agamben διαβάζει αυτό το «ως μη» ως τρόπο ζωής. Δεν ζητά να διαφύγει κανείς από τον κόσμο ούτε να τον ανατρέψει, αλλά να τον κατοικεί αναστέλλοντας τις επιταγές του. Δεν είναι αποχώρηση, είναι μια παραμονή υπό το φως μιας επουράνιας ρωγμής: ο άνθρωπος μένει στον κόσμο, χωρίς να είναι όπως ο κόσμος απαιτεί. Αυτή είναι η ποιητική του «ως μη».
07.11.26. Παραμονή της μεγάλης γιορτής των Αρχιστρατήγων Ταξιαρχών, των επουρανίων οδηγών της γήινης ζωής μας.