Ἡ εἰρωνεία τοῦ Γιώργου Ἰωάννου

Ὁ Ἰωάννου εἶναι ἕνας διαβάτης. Ἡ περιπλάνησή του δὲν εἶναι ἁπλῶς μία περιπλάνηση μέσα στὸν χῶρο. Εἶναι ἕνας τρόπος θέασης τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων. Δὲν βαδίζει μόνο μέσα στὴν ὀμίχλη τοῦ τοπίου, ἀλλὰ καὶ μέσα σὲ ὁμιχλώδεις περιοχὲς τῆς κοινωνικῆς ζωῆς, μετατρέποντας τὴν περιπλάνηση στὸν χῶρο σὲ τρόπο ἀφήγησης καὶ θέασης τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων.

Ὁ Ἰωάννου, ὅπως καὶ ὁ Καβάφης, δὲν εἰρωνεύεται μὲ τὴν κοινὴ ἔννοια τοῦ ὅρου. Ἡ εἰρωνεία του δὲν εἶναι μία ῥητορικὴ στάση. Δὲν πρόκειται γιὰ μία εἰρωνικὴ διάθεση ἀπέναντι στὴν πραγματικότητα. Ἂν κάνει κάτι μὲ τὴν ἀφήγησή του, αὐτὸ εἶναι νὰ φέρνει στὴν ἐπιφάνεια ἑτερόκλητα καὶ συχνὰ ἀντιφατικὰ στοιχεῖα τῆς πραγματικότητας, τὰ ὁποῖα συνυπάρχουν καὶ ἀλληλοϋπονομεύονται. Εἶναι ἡ ἐγγενὴς εἰρωνεία τῶν πραγμάτων, τὴν ὁποία παρατηρεῖ ὁ Ἰωάννου μὲ τὸ ἀνήσυχο βλέμμα του καὶ ἀποτυπώνει μὲ τὴ γραφή του.

Ὁ Ἀλέξανδρος Παπαδιαμάντης στὰ διηγήματά του στήνει κάθε φορὰ τὸ σκηνικὸ ἑνὸς μικροῦ δράματος, μέσα ἀπὸ τὸ ὁποῖο οἱ ἥρωές του ἀποκαθιστοῦν μία ἠθικὴ τάξη, ὥστε, μέσα ἀπὸ αὐτὴ τὴν ἀποκατάσταση, τὰ πράγματα νὰ ἐξαγνιστοῦν καὶ νὰ μὴ παρασταθοῦν γυμνὰ καὶ τετραχηλισμένα «εἰς τὸ ὄμμα τοῦ Κριτοῦ, τοῦ Παλαιοῦ Ἡμερῶν, τοῦ Τρισαγίου». Ὁ Ἰωάννου τὰ συλλαμβάνει μέσα σὲ καταστάσεις ὅπου ἀποκαλύπτονται, πέρα ἀπὸ τὴν ἐπίπλαστη ἐπιφάνειά τους, γυμνὰ καὶ τετραχηλισμένα.

Στέκεται σὲ μικρὲς σκηνὲς τῆς καθημερινότητας, σὲ περιστατικὰ φαινομενικὰ ἀσήμαντα. Ἐκεῖ ὅπου ἡ πραγματικότητα φαίνεται νὰ ὑπακούει σὲ μία τάξη — στὴν τάξη μιᾶς τελετῆς, ἑνὸς κανόνα, μιᾶς συνήθειας, μιᾶς κοινωνικῆς σύμβασης. Ὁ Ἰωάννου νιώθει ξένος μὲ τὸν ἐπίπλαστο χαρακτῆρα αὐτῆς τῆς τάξης καὶ στρέφει τὸ βλέμμα του στὶς ρωγμὲς της. Δὲν εἶναι ἁπλῶς ἡ ὑποκρισία καὶ ὁ κενὸς καθωσπρεπισμὸς ποὺ τὸν ἀπωθοῦν· εἶναι ἡ ἴδια ἡ ἀκινησία ἑνὸς κόσμου ποὺ ἔχει παγιώσει τὶς μορφές του καὶ τὶς ἀναπαράγει ὡς αὐτονόητες: «ὅλες οἱ μπαγιάτικες φάτσες», τὰ «ζωντόβολα», ἀλλὰ καὶ ἡ πάσης φύσεως ἐπιδίωξη ἰσχύος, ἡ ὁποία σὲ τελευταῖα ἀνάλυση ὑπονομεύεται ἀπὸ τὴν περατότητα τῶν πραγμάτων.

Δὲν πρόκειται γιὰ σάτιρα οὔτε γιὰ ἰδεολογικὴ καταγγελία· πρόκειται γιὰ ἔκθεση μιᾶς ἐσωτερικῆς ἀλληλοϋπονόμευσης. Θὰ μποροῦσε κανεὶς ἐδῶ νὰ θυμηθεῖ τὸν Jacques Derrida: κάθε δομὴ ποὺ ἐμφανίζεται ὡς αὐτάρκης καὶ ἰσχυρὴ φέρει μέσα της τοὺς ὅρους τῆς ῥήξης της. Κάτι ἀνάλογο συμβαίνει στὸν Ἰωάννου. Ἡ εἰρωνεία στὶς ἀφηγήσεις του εἶναι ἡ κίνηση μέσα ἀπὸ τὴν ὁποία τὰ πράγματα ἐξέρχονται ἀπὸ τὶς αὐταπάτες τους καὶ ἔρχονται ἀντιμέτωπα μὲ τὴν περατότητά τους.

Υποβολή απάντησης

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *