Στὶς 14 Νοεμβρίου ἑορτάζεται ἡ μνήμη τοῦ Ἁγίου Φιλίππου. Στὰ κείμενα τῆς Καινῆς Διαθήκης οἱ ἀναφορὲς στὸ πρόσωπό του εἶναι λίγες καὶ σύντομες. Ξεχωρίζει ὁ διάλογος ποὺ διασώζεται στὸ Κατὰ Ἰωάννην Εὐαγγέλιο (Ἰω. 14:8-9). Λέει ὁ Φίλιππος στὸν Ἰησοῦ: «Δεῖξε μας τὸν Πατέρα, κι αὐτὸ μᾶς ἀρκεῖ». Ὁ Ἰησοῦς τοῦ ἀπαντᾶ: «Τόσον καιρὸ εἶμαι μαζί σας, Φίλιππε, καὶ δὲν μ᾿ ἔχεις γνωρίσει; Αὐτὸς ποὺ ἔχει δεῖ ἐμένα, ἔχει δεῖ τὸν Πατέρα». Ὁ διάλογος εἶναι σημαντικός, καὶ θὰ ἐπιστρέψουμε σ᾿ αὐτόν.
Ὡστόσο, ἡ παρούσα σημείωση ἐπιθυμεῖ ἀρχικῶς νὰ ἑστιάσει στὸ γεγονὸς ὅτι ἡ ἑορτὴ τοῦ Ἁγίου Φιλίππου τοποθετεῖται τὴν τελευταία ἡμέρα πρὶν ἀπὸ τὴν ἔναρξη τῆς νηστείας τῶν Χριστουγέννων καὶ θεωρεῖται «μικρὴ ἀποκριά». Ἡ λέξη, ποὺ ἐτυμολογικὰ παραπέμπει στὴν ἀποχὴ ἀπὸ τὸ κρέας, δηλώνει στὴν πράξη τὴν τελευταία ἡμέρα ἢ περίοδο κατὰ τὴν ὁποία τρώγεται κρέας πρὶν ἀπὸ τὴ νηστεία.
Τὴν ἡμέρα αὐτή, σύμφωνα μὲ τὶς ἀφηγήσεις τῆς λαϊκῆς παράδοσης, ἐπισκέπτεται ὁ ἴδιος ὁ Χριστὸς τὸν Φίλιππο, ὁ ὁποῖος εἶναι ζευγάς, δηλαδὴ καλλιεργητὴς ποὺ ὀργώνει μὲ ζευγάρι βοδιῶν. Ἡ σχετικὴ ἀφήγηση ὑπάρχει σὲ πολλὲς ἐκδοχές. Ἐδῶ μεταφέρεται σύμφωνα μὲ τὴν ἐκδοχὴ ποὺ καταγράφεται στὸ βιβλίο τοῦ Φιλίππου Βρεττάκου «Οἱ δώδεκα μῆνες τοῦ ἔτους καὶ αἱ κυριώτεραι ἑορταί των»:«Ἡμέραν τινὰ ἐπεσκέφθη ἀγνώριστος ὁ Χριστὸς τὸν ἅγιον εἰς τὸ σπίτι του καὶ ἐπειδὴ ἦτο πτωχὸς καὶ δὲν εἶχε τίποτε ἄλλο διὰ νὰ περιποιηθῆ τὸν ξένον ἐπισκέπτην, ὅπως ἔπρεπεν, ἔσφαξε τὸ ἕνα του βόδι καὶ ἀπόκρεψαν μαζί, διότι τὴν ἑπομένην ἄρχιζεν ἡ νηστεία. Τὴν πρωίαν τῆς ἑπομένης ὁ Ἅγιος εὗρε ζωντανόν τὸ βόδι του».
Ἡ ἀφήγηση αὐτὴ ἀφορᾶ οὐσιαστικὰ μιὰ θυσία. Ὁ Φίλιππος σφάζει ἕνα βόδι του, ποὺ εἶναι τὸ στήριγμα τῆς ζωῆς του, γιὰ νὰ μπορέσει νὰ ἀνταποκριθεῖ σὲ μία φιλοξενία, χωρὶς νὰ ὑπολογίζει ἀνταπόδοση, ἀφοῦ δὲν γνωρίζει ποιὸς εἶναι ὁ ξένος.
Μὲ παρόμοιο τρόπο μποροῦμε νὰ διαβάσουμε τὴ σχετικὴ ἀφήγηση τῆς Γενέσεως γιὰ τὴ θυσία τοῦ Ἀβραάμ. Ὁ Ἀβραὰμ δὲν καλεῖται νὰ θυσιάσει κάτι, γιὰ νὰ πάρει κάποιο ἀντάλλαγμα, ὅπως θὰ ἔκανε ὅποιος ἐπενδύει σὲ μιὰ συναλλαγή. Καλεῖται νὰ θυσιάσει τὸν γιό του, ὁ ὁποῖος εἶναι ἡ ὑπόσχεση τοῦ μέλλοντός του. Ἀποδεχόμενος τὴν ἀπώλεια, δὲν ἐγκαταλείπει τὸν Ἰσαάκ, ἀλλὰ τὴν ἀντίληψη τῆς κυριαρχίας ἐπὶ τῆς ζωῆς, καὶ τότε ἀρχίζει νὰ τὴν ἀναγνωρίζει ὡς δῶρο. Τὸ ἴδιο συμβαίνει καὶ στὸν Φίλιππο. Ἐκεῖνο ποὺ ἀποδέχεται νὰ χάσει ὡς κτῆμα, τὸ ἀνακαλύπτει ὡς δῶρο.
Ἔτσι ἐπιστρέφουμε στὸν διάλογο τοῦ Εὐαγγελίου. Ὁ Φίλιππος ζητᾶ νὰ δεῖ τὸν Πατέρα· οὐσιαστικὰ ἀντιλαμβάνεται ἕναν Πατέρα ὡς ἐγγύηση, ὡς βεβαιότητα ὅτι, ἀκολουθώντας τὸν Χριστό, ἂν θυσιάσει κάτι, τελικὰ θὰ κερδίσει κάτι περισσότερο. Στὴν ἀπάντησή του ὁ Χριστὸς τοῦ λέει ὅτι, ἂν καὶ εἶναι τόσον καιρὸ μαζί του, δὲν ἔχει καταλάβει τίποτα.Εἶναι σὰν νὰ βλέπει τὸ μέλλον καὶ νὰ μιλά γιὰ ὅλους ἐκείνους, ποὺ ἐνῶ ἔχουν μιὰ φράση τοῦ Εὐαγγελίου ἕτοιμη στὸ στόμα, ἀδυνατοῦν νὰ νιώσουν τὸν πυρήνα του. Τοὺς κοιτάζει σιωπηλὸς καὶ εἶναι σὰν νὰ τοὺς ρωτᾶ: τόσον καιρὸ εἶμαι μαζί σας, καὶ δὲν ἔχετε καταλάβει τίποτα;
Ὁ Πατέρας δὲν εἶναι ὁ ἐγγυητὴς ποὺ ἀναιρεῖ τὴν ἀπώλεια, ἀλλὰ ἡ παρουσία μέσα στὴν ἀπουσία, ὅπως ἡ δύναμη ποὺ «ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται». Ὅποιος παύει νὰ τὸν ἀναζητᾶ μὲ τοὺς ὅρους κατοχῆς, τότε τὸν βλέπει ἤδη μπροστά του.